جوهرى گويد : « رحمان و رحيم ، دو اسم مشتق از رحمت هستند ؛ هم‌چون ندمان و نديم كه در لغت به يك معنايند . تكرار دو اسم در صورت تفاوت اشتقاق آنها ، براى تأكيد جايز است ؛ چنان كه گفته مىشود : فلانى جادّ و مجدّ است . البته رحمان نامى ويژهء خداى تعالى مىباشد و نام‌گذارى و توصيف بدان ، براى غير او جايز نيست . آيا نديدى كه خداوند متعال فرمود : « قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ » « 1 » . خداوند رحمان را عِدل نامى قرار داده است كه ديگران در آن شريك نمىباشند . » « 2 » ابن منظور افزوده است : « اين دو ، از ساختارهاى مبالغه هستند و رحمان مبالغهء بيشترى نسبت به رحيم دارد . غير خداى تعالى با رحيم توصيف مىگردد و گفته مىشود : مردى رحيم ، اما گفته نمىشود : رحمان . » « 3 » ازهرى گويد : « كاربرد رحمان ، تنها براى خدا جايز است . " فَعْلان " از ساختارهاى مبالغه در وصف مىباشد ؛ بنابراين رحمان ، كسى است كه رحمت او همه چيز را فرا گرفته است : « وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ » « 4 » ، پس كاربرد رحمان براى غير خدا جايز نيست . » « 5 » [ 1 / 329 ] از عكرمه نقل شده است : « رحمان با يك رحمت و رحيم با صد رحمت . » « 6 » اين سخن با فراگيرى رحمت رحمانى عام ، منافاتى ندارد ؛ چرا كه اين رحمت يكى است ، ولى فراگير ، اما رحمت رحيمى ، عنايت فراوانى است كه با همهء ابعاد و زواياى خود سرازير مىگردد . [ 1 / 330 ] طبرسى گويد : اين معنا را عكرمه از سخن پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم اقتباس كرده است كه فرمود : « خدا صد رحمت دارد و يكى را به زمين فرود آورد و بين

--> ( 1 ) . اسراء ( 17 ) 110 : « بگو : اللَّه را بخوانيد يا رحمان را بخوانيد . » ( 2 ) . صحاح جوهرى ، ج 5 ، ص 1929 . ( 3 ) . لسان العرب ، ج 12 ، ص 231 . گويا اين قسمت از نسخهء چاپ شدهء صحاح جوهرى افتاده است . ( 4 ) . اعراف ( 7 ) 156 . ( 5 ) . لسان العرب ، ج 12 ، ص 231 . ( 6 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 54 .